1. YAZARLAR

  2. Erdinç ERGENÇ

  3. Bitcoin, hipnoz ve insan psikolojisi
Erdinç ERGENÇ

Erdinç ERGENÇ

Yazarın Tüm Yazıları >

Bitcoin, hipnoz ve insan psikolojisi

Kripto paraların özellikle Bitcoin’in değer artışının insan psikolojisi ile direkt ilgili olduğu uzmanlar tarafından açıklandı. Üstelik bu psikoloji değer artışında ve düşüşünde en önemli etken olarak görülüyor.

İnsan unsuru elinde tuttuğu somut paralara bile bu kadar güvensiz iken bir rüzgar gibi esen varlığı hafif bir esintiden ibaret olan kripto paralara neden bu kadar ilgi duydu? Destekledi, semirtti ve klasik piyasa ekonomisine rakip hale getirdi. Bu olaya sosyal açıdan bakıldığında psikologların cevaplaması gerek birçok soru var.

“Keşke biraz Bitcoin alsaymışız.” Bu cümleyi son zamanlarda o kadar çok duyduk ve bizzat söyledik, itiraf edelim mi? Kredi kartı kullanmayan insanlar bile bu kulvarda yatırım yapmadıkları için üzüntü duyuyor. Dedesinden “Bitcoin alalım mı?” cümlesini duyan bir arkadaş şaşırıp kalıyor. Dedesi Bitcoin’i nereden duymuşta, bir yatırım olduğuna karar vermiş de böyle bir teklif ile geliyor. Oysa o yaşı başı geçmiş insan tv kumandasını bile zor çözmüş ve Bitcoin alamadıkları için çok pişman olmuş… “Keşke” diyormuş Bitcoin ucuz iken alsalarmış. Tıpkı eskiden “Dutluk olan” yerlerdeki arazileri almadığına pişman olan insanlar gibi.

Miami Üniversitesi’nde psikoloji doçenti olan ve pişmanlık üzerine araştırmalar yapan Amy Sommerville, “Pişmanlık olmayan bir şeyi varmış gibi düşünmeye dayanır” diyor.

Psikologofisi.com’da  Bitcoin ve psikoloji bağlantısı üzerine bir makale yayınlandı. Yazar Merve Erol’un imzasını taşıyan makalede ilginç saptamalar bulunuyor. Biraz göz atıp alıntılar yapmak istedim;

“Somut bir özellik taşımamasına karşın yoğun ilgi gören Bitcoin, insanlara kolay kazanç olarak görünmekte ve kullanmaya başlayanlarda bağımlılık yapmaya başlamaktadır. Günümüzde giderek ağırlaşan ve büyük bir sistem çarkına dönüşen iş hayatı, genel olarak insanlara psikolojik doyum sağlamamakta ve insanları depresyona sürüklemektedir. Bu esnada Bitcoin gibi hiç yorulmadan ve emek sarf etmeden kazanç sağlayacağı düşünülen sanal para birimleri, insanların ilgi odağı haline gelmektedir. Kolay kazanç sistemiyle insanlarda hipnotik bir etki yaratan Bitcoin, sistemli değer artışıyla birlikte insanlarda beklentiyi yükseltmiştir.”

Üniversiteler tarafından da ilgi odağı haline sanal para birimleri araştırma konusu da oldu.  Duke Üniversitesi tarafından yapılan araştırmalara göre, bir olayın 2 kez üst üste gerçekleşmesi, insanlarda tekrar gerçekleşeceği algısına sürüklüyor. Üst üste değer artışı yaşayan Bitcoin, insanlarda tekrar artacağı beklentisi yaratıyor ve bu beklentiyle birlikte insanlara güven vererek yatırımcıların maddi kayıp yaşamaktan korkmalarını engelliyor. Her değer artışında ödülle direkt bağlantılı olan dopamin hormonunu harekete geçirmekte olan coinler insanlarda sigara, alkol ve uyuşturucu gibi etki yaratıp ve onları bağımlı hale getiriyor. Yatırımlarından kar eden kullanıcılar bu durumdan haz alıyor ve giderek daha fazla bağımlı hale geliyor. Haz ilkesiyle birlikte giderek artan bağımlılık, insanları içine çekip yavaş yavaş ele geçiriyor. Bitcoin, insanlara kolay kazanç vaadi ile popülerliğini artırırken hipnotize ederek bağımlı hale getiriyor sanki.

Kendilerini coin ağına kaptıran ve bu konuda bağımlı olduğunu düşünen insanlara psikolog tavsiye edilirken yapılan araştırmalara göre Bitcoin ile ilgilenen yatırımcıların maddi zarara uğramaktan çok, az kazanç sağlamaktan korktuğu ortaya çıkmış. Üstelik bu durum insanlarda adrenalin ile tekrar tekrar yaşanan garip bir haz yaratmakta imiş, dahası kolay kazanç hipnotizesinin yanı sıra mining denilen coin avı, yazılımcılar tarafından merak konusu olmakta ve bu merak ile birlikte yazılıma ilgisi olan insanları kendisine çekiyormuş.

Kripto paralar ve sürü psikolojisine değinen Londra Üniversitesi’nde görevlisi psikolog Peter Ayton, insanların çevrelerinde popüler olan konulardan etkilenip öyle davranmaya yatkın olduklarını dile getiriyor. Medyanın etkisiyle ortaya çıkan toplumsal gündem ve bireysel gündemler arasında Bitcoin kendine yer buldukça sürü psikolojisi için ilk aşama tamamlanmış oluyor.

Cambridge psikologlarından De Martino, bu olayın “Zihin teorisi” denilen bir şeyle ilgili olduğunu söylüyor. Bu teoriye göre insanlar, başkalarının ne düşündüklerini anlayarak gelecekte neler yapacaklarına karar veriyorlar.

Warwick Business School'da Davranış Bilimler Profesörü Nick Chater, Bitcoin’in çekiciliği hakkında psikolojik açıklamalar yaparken, "Bu tür büyük zenginlik belirtileri, genellikle sığ ve yüzeysel olarak çekici bir anlatı ile beslenebilir" diyor.

Belki de durum kısaca şöyle özetlenebilir;

“İnsanlık dünyayı kendisine yarar sağlayacak şekilde algılamaya koşullanmış. “

 

 

Önceki ve Sonraki Yazılar

YORUM YAZ

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.